İstanbul üzerine çok şey yazıldı; çoğu zaman ya nostaljiye yaslanan ya da bugünün kaosuna takılıp kalan metinler okuduk. Enno Maessen’in Modern İstanbul’un Yeniden Temsili adlı kitabı ise bu iki uçtan bilinçli bir şekilde uzak duruyor. Alfa Yayınları’ndan çıkan çalışma, İstanbul’u —özellikle de Beyoğlu’nu— bir “hatırlama ve yeniden kurma” alanı olarak ele alıyor.

Osmanlı’nın ardından başkent olma niteliğini yitirse de İstanbul’un cumhuriyet döneminde nasıl merkezi bir kentsel aktör olarak varlığını sürdürdüğü, kitabın temel sorularından biri. 1950’lerden itibaren orta ölçekli bir kentten megakente dönüşen İstanbul’un geçirdiği dönüşüm, Beyoğlu üzerinden okunuyor. Tarihsel olarak elçiliklerin, kültürel kurumların ve farklı toplulukların bir arada bulunduğu bu semt, modern İstanbul’un çelişkilerini ve sürekliliklerini bir arada barındıran küçük bir evren gibi ele alınıyor.

Maessen’in çalışmasını önemli kılan nokta, bu hikâyeyi daha önce pek gün yüzüne çıkmamış arşiv belgeleri ve vaka çalışmaları üzerinden kurması.

Beyoğlu burada yalnızca bir semt değil; kozmopolitlik fikrinin nasıl temsil edildiği, dönüştürüldüğü ve zaman zaman da araçsallaştırıldığı bir laboratuvar hâline geliyor. Süreklilikler kadar kopuşlar, kültürlerarası etkileşimler kadar gerilimler de metnin ana damarını oluşturuyor.

Kitap, İstanbul’un modernleşme serüvenini yalnızca fiziksel dönüşüm üzerinden değil; bellek, temsil ve aidiyet kavramları üzerinden okumayı öneriyor. Osmanlı’nın son dönemine ait çoğulcu kent imgesinin izleri, Soğuk Savaş’ın ideolojik gölgeleri, ulus-devlet inşası ve azınlıkların kentle kurduğu kırılgan ilişkiler, Beyoğlu’nun bugünkü tartışmalı zemininde üst üste biniyor.

Paolo Girardelli’nin de işaret ettiği gibi, bu kentsel manzaranın “meşru sahipleri” hâlâ net değil ve belki de hiçbir zaman olmayacak.

Modern İstanbul’un Yeniden Temsili, Beyoğlu’nu romantize etmeden, İstanbul’u tek bir anlatıya sıkıştırmadan okuyan bir çalışma. Kent tarihine, mimarlık ve şehircilik tartışmalarına, hatta bugünün kültürel politikalarına mesafeli ama dikkatli bir bakış sunuyor. İstanbul’u yalnızca yaşanan bir şehir değil, sürekli yeniden temsil edilen bir fikir olarak düşünenler için güçlü ve düşündürücü bir kaynak..

Kitabın adı: Modern İstanbul'un Yeniden Temsili
Kitabın özgün adı: Representing Modern Istanbul
Yayınevi: Alfa Yayınları
Yazar: Enno Maessen
Çeviri: Tevabil Alkaç
Basım tarihi: 2026
Sayfa sayısı: 288