“En iyi” mimarlık kitapları diye bir liste yapmaya kalkınca insan ister istemez duraksıyor. Mimarlık gibi ucu bucağı olmayan, teknikle şiirin aynı masada oturduğu bir alanda “iyi” kelimesi fazla iddialı duruyor. Sanki tek bir doğru varmış, herkes aynı rafta buluşabilirmiş gibi.

Oysa mimarlık kitapları da binalar gibi: bağlama göre anlam kazanıyor.

Bir detay kitabı şantiyede “en iyi”dir.
Bir kuram kitabı stüdyo krizinde.
Bir monografi ilham ararken.
İncecik bir cep kitabı bazen kalın bir prestij yayından daha çok iş görür.

Yine de bütün bu göreceli hâline rağmen, ben “iyi” diye bir şey olduğuna inanıyorum. Hem de sandığımızdan daha net bir ölçütle.

İyi mimarlık kitabı, fotoğrafları bol olan ya da pahalı basılan değildir. Masada güzel duran sehpa kitapları genellikle ilk heyecanı verir, sonra susar. Birkaç kez karıştırılır, sonra dekor olur. Gösterir ama öğretmez.

Benim “iyi” dediğim kitap ise çalışır.

Altı çizilir.
Kenarına not alınır.
Sayfası kıvrılır.
Geri dönülür.

Bir problemle boğuşurken raftan kendiliğinden eline gelen kitaptır iyi olan. Aradığın cevabı bazen doğrudan vermez ama doğru soruyu sordurur. Okuduktan sonra çizimini değiştirir, detayını düzeltir, bakış açını kaydırır.

Yani seni biraz huzursuz eder.

Çünkü mimarlıkta gerçek öğrenme çoğu zaman konfor bozucudur. “Aa ne güzel bina” dedirten kitaplardan değil, “Ben bunu neden böyle yapıyorum ki?” dedirten kitaplardan kalır bir şey.

Belki de iyi mimarlık kitabının tek ortak özelliği şu: seni daha dikkatli bir mimar yapması.

Daha yavaş bakan, daha çok düşünen, daha az ezbere çizen biri.

Bu yüzden “en iyi” listesini başkalarının yapmasına pek inanmıyorum. Her mimarın kendi rafı var. Kendi izleri, kendi eskimiş sayfaları. Kiminin strüktür kitabı dağılıyor, kiminin kent kuramı, kiminin malzeme rehberi.

Benim için iyi kitap biraz da kişisel bir geçmiş gibi. Hangi dönemde seni yakaladıysa, orada anlam kazandıysa, o.

Belki “en iyi mimarlık kitapları” diye bir kategori yok.

Ama “hayat boyu yanında taşıyacağın birkaç kitap” var.

Ve galiba mimarlık asıl onlarla öğreniliyor.