“Fotoğrafçı bu fotoğraflama şeklinde artık mimari fotoğrafın temel kurallarına sıkı sıkıya uymak zorunda değildir. Değişik açılar ya da bakış noktalarını (yer seviyesinden) deneyebilir.”

Özer Kanburoğlu’nun bu cümlesi, mimari fotoğrafçılığı bir doğrulama aracı olmaktan çıkarıp bir yorum alanına taşır. Burada fotoğraf, yapıyı “doğru göstermek” için değil; ona nereden baktığımızı ifşa etmek için vardır. Yer seviyesinden bakmak, sadece fiziksel bir konum değil, zihinsel bir tercihtir: mimarlığın ideal görüntüsünden vazgeçip, onunla karşılaşmayı kabul etmek.

Mimari fotoğraf uzun süre yapının kendisiyle yarıştı. Düzeltildi, dikleştirildi, arındırıldı. Gökyüzü mavi, cephe pürüzsüz, perspektif kusursuz olmalıydı. Oysa Kanburoğlu’nun işaret ettiği yorumlu yöntem, bu kusursuzluğun aslında bir mesafe üretme biçimi olduğunu hatırlatır. Fotoğraf ne kadar “doğruysa”, mimarlıkla kurduğumuz ilişki o kadar soyutlaşır.

Yorumlu mimari fotoğraf, yapının tamamını göstermekte ısrar etmez. Bazen bir gölgeyi, bazen bir pencere tekrarını, bazen de beklenmedik bir üst üste binmeyi öne çıkarır. Çünkü mimarlık deneyimi bütünden çok parçalarla kurulur. Yapıyı ilk kez gören beden, onu cephe çizimi gibi algılamaz; adım atar, durur, başını kaldırır, yana kayar.

Bu yüzden mimari fotoğrafçılıkta bakış açısı, teknik bir karar olmaktan önce etik bir seçim gibidir. Ne kadar yaklaşacağımız, neyi kadraj dışında bırakacağımız, yapıyı ne ölçüde “temsil edeceğimiz” sorusu… Bunların hiçbiri nötr değildir. Fotoğraf, mimarlığın nasıl hatırlanacağını belirler.

Kanburoğlu’nun metninde sezilen şey şu: Mimari fotoğraf, yapının ardından gelen bir belge değil; mimarlık düşüncesinin eşlikçisidir. Fotoğraf yapıyı dondurmaz, aksine onu yeni bir okumaya açar. Yapı bir kez inşa edilir, ama fotoğraf sayesinde defalarca yeniden düşünülür.

Belki de bu yüzden iyi bir mimari fotoğraf, yapıyı tamamlamaz. Onu eksik bırakır. Bakana bir şey söyler ama her şeyi söylemez. Mimarlığı bitmiş bir nesne olarak değil, hâlâ devam eden bir karşılaşma olarak sunar.

Ve tam da bu noktada mimari fotoğraf, mimarlığın kendisine yaklaşır:
Göstererek değil, çağırarak.

Kitabın adı: Tüm Yönleriyle Mimari Fotoğraf
Yayınevi: Say Yayınları
Yazar: Özer Kanburoğlu
Basım tarihi: 2016
Sayfa sayısı: 454